Zatarcie skazania

Ostatnio pisałem o kwestiach związanych z wpisem do Krajowego Rejestru Karnego, więc dzisiejszy wpis zgodnie z zapowiedzią poświęcam wiążącej się z poprzednim instytucji zatarcia skazania. Każdy na pewno intuicyjnie czuje na czym polegać może „zatarcie” i intuicja ta nas nie zawodzi na gruncie prawa karnego. Otóż zatarcie to nic innego jak uznanie skazania za niebyłe, z czym wiąże się usunięcie wpisu o skazaniu z Krajowego Rejestru Karnego.

Kiedy więc następuje to magiczne zatarcie skazania? Otóż jak ma to często miejsce na gruncie prawa odpowiedź musi brzmieć – to zależy… Zwyczajnie nie da się udzielić na to pytanie prostej i krótkiej odpowiedzi, bo niestety jest w tym zakresie zbyt wiele możliwości. Postaram się jednak opisać te możliwości syntetycznie, zwracając przy tym uwagę na najbardziej istotne aspekty zatarcia skazania.

W pierwszej kolejności trzeba wskazać, że czas zatarcia skazania co do zasady zależy od tego, jaka kara została wymierzona wyrokiem karnym. Jeśli skazanie obejmowało:

  • karę pozbawienia wolności (na okres od 1 miesiąca do 15 lat) albo karę 25 lat pozbawienia wolności (tak, to są na gruncie Kodeksu karnego różne rodzajowo kary) – zatarcie nastąpi z mocy prawa po 10 latach od wykonania/darowania/przedawnienia wykonania kary,

  • karę ograniczenia wolności – zatarcie nastąpi z mocy prawa po 3 latach od wykonania/darowania/przedawnienia wykonania kary,

  • karę grzywny – zatarcie nastąpi z mocy prawa po 1 roku od wykonania/darowania/przedawnienia wykonania kary,

  • przy odstąpieniu od wymierzenia kary – zatarcie nastąpi z mocy prawa po 1 roku od wydania prawomocnego orzeczenia.

Zastrzec przy tym trzeba, że przy skazaniu na karę pozbawienia wolności do 3 lat sąd może na wniosek zarządzić jej zatarcie już po upływie 5 lat od jej wykonania, o ile skazany w tym czasie przestrzegał porządku prawnego.

Inaczej kwestia ta wygląda przy wymierzonej karze pozbawienia wolności, ale której wykonanie zawieszono warunkowo. Wówczas dla zatarcia skazania z mocy prawa konieczny jest upływ 6 miesięcy od końca okresu próby.

Żeby jednak nie było tak prosto, to należy pamiętać, że ustawodawca nakłada także kilka obostrzeń, które w praktyce mogą bardzo wydłużyć okres wymagany do zatarcia skazania.

Po pierwsze ustawodawca wymaga, aby wszystkie skazania umieszczone w Krajowym Rejestrze Karnym uległy zatarciu jednoczesnemu. To znaczy, że w sytuacji, gdy dana osoba popełni przed upływem okresu wymaganego do zatarcia poprzedniego skazania nowe przestępstwo, za które zostanie prawomocnie skazana, to zatarcie obu tych skazań będzie mogło nastąpić dopiero po upływie okresu wymaganego do zatarcia tego drugiego skazania, choćby w międzyczasie wg standardowych zasad to pierwsze skazanie podlegało zatarciu.

Po drugie natomiast, zarówno w przypadku skazań na kary podlegające wykonaniu, jak też przy warunkowym zawieszeniu kary pozbawienia wolności, jeśli tylko orzeczono wobec skazanego dodatkową grzywnę, środek karny, przepadek lub środek kompensacyjny, to zatarcie takiego skazania nie może nastąpić przed jego wykonaniem/darowaniem/przedawnieniem wykonania. Ma to już duże znaczenie praktyczne, bo de facto może powodować znaczne wydłużenie okresu wymaganego do zatarcia skazania. Dla przykładu, jeśli ktoś został skazany na np. 1 rok pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary na 2 lata, ale z jednoczesnym nałożeniem obowiązku naprawienia szkody na rzecz pokrzywdzonego w kwocie 2000 zł, to zatarcie skazania nie nastąpi po 2,5 roku, ale dopiero z momentem wykonania tego obowiązku naprawienia szkody. W praktyce może to trwać bardzo długo, jeśli skazany nie będzie zamierzał wywiązać się z nałożonego obowiązku, bo przedawnienie wykonania tego obowiązku na gruncie prawa cywilnego wymaga upływu 10 lat, a bieg przedawnienia przerywa każda czynność podjęta celem dochodzenia roszczenia, np. w postaci skierowania wniosku do komornika o wszczęcie egzekucji. Takim środkiem karnym, który może być dodatkowo nałożony jest też np. zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych nakładany nawet dożywotnio (w przypadku pijanych kierowców – recydywistów). Wówczas informacja o skazaniu figuruje w Rejestrze do czasu wykonania tego obowiązku, a więc dożywotnio, aczkolwiek w takim przypadku sąd ma możliwość pod pewnymi warunkami uznania tego środka karnego za wykonany, jeśli był wykonywany przez 15 lat.

Na koniec wypada także odnotować, że w ogóle nie podlega zatarciu skazanie na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej i obyczajności popełnione na szkodę małoletniego poniżej lat 15, co wydaje się całkiem uzasadnione.